Η ηθική και το ήθος σημαίνουν συνήθεια. Τι συνηθίζεται δηλαδή που να εξυπηρετεί το ευ ζην των ανθρώπων. Κάθε εποχή έχει διαφορετική ηθική, διαφορετικές συνήθειες δηλαδή. Η λέξη όμως έχει βαρύνει ιδεολογικά λόγω θρησκειών σαν την χριστιανική και επίσης από το γεγονός ότι αποξενωνόμαστε από την αρχική έννοια αρκετές φορές λόγω αλλαγών ακριβώς στα ήθη.

Ουσιαστικά, λοιπόν, υπάρχει μεν νέο ήθος, με την έννοια του ότι συνηθίζεται διαφορετικά πλέον να λειτουργεί η επιχειρηματικότητα, αλλά δεν υπάρχει θέμα ηθικής (με τη θρησκευτική έννοια) στο παλιό μοντέλο επιχειρηματικότητας.

Δεν είναι δηλαδή καλύτεροι ή χειρότεροι οι παλιοί και οι νέοι επιχειρηματίες. Απλά δρουν διαφορετικά. Και δρουν διαφορετικά διότι αλλάζουν αρκετά πράγματα και στις κοινωνικές συνήθειες (ήθη) λόγω διαδικτύου. Αυτό σαν δική μου διευκρίνηση ως προς την παρατήρηση του Atmatzidi.

Όμως μπορώ να σκεφτώ αμέτρητες φορές που έκανα (όπως φαντάζομαι και εσύ και ίσως οι περισσότεροι από εμάς) θυσίες, έργα, πράξεις, δημιουργικά ή μη για άλλους, χωρίς να σκεφτούμε το προσωπικό όφελος, απόλαυση ή κέρδος.

Εξετάζω, αν θέλεις, περισσότερο φιλοσοφικά το θέμα του ρίσκου στο σχόλιο που μου απαντάς. Η δική μου φιλοσοφία, λοιπόν, γι’ αυτό είπα ότι δεν είμαι απαραίτητα πιο έμπειρη ως γηραιότερη, αλλά είναι θέμα οπτικής, είναι ότι δεν κάνουμε ποτέ καμία θυσία (γι’ αυτό για παράδειγμα δεν δέχομαι π.χ. και στην πολιτική ότι ο Τσε Γκεβάρα – ή άλλοι ήρωες, επαναστάτες, πρωτοπόροι κλπ ακόμα και στο χώρο των επιχειρήσεων ή όπου αλλού- “θυσίασε” τη ζωή του για να κάνει κάτι για την ανθρωπότητα, την κοινωνία ή οποιονδήποτε άλλον.

Αυτή είναι κυρίως μία ελληνική κυρίαρχη αντίληψη, το περί “θυσίας” (αυτή επικαλούνται και οι αριστεροί…), με την οποία βγάζω καντήλες κυριολεκτικά. Προσωπική μου άποψη θα πεις. Οκ, αλλά όντως θεωρώ ότι στη ζωή μας έχουμε επιλογές. Ο,τι είναι λιγότερο σημαντικό για τη δική μας ψυχική, ηθική κλπ ικανοποίηση το αφήνουμε απέξω και ακολουθούμε το δρόμο που ταιριάζει περισσότερο στην ψυχή μας και δεν θα μπορούσαμε να κάνουμε διαφορετικά ακόμα και αν μας πατάγανε κάτω και ακόμα και αν μας απειλούσαν για τη ζωή μας.

Ετσι, λοιπόν, ο Τσε Γκεβάρα (για να το δεις καθαρότερα χρησιμοποιώ αυτό το παράδειγμα και όχι το δικό σας) δεν θυσίασε τίποτα. Αυτό που έκανε ήθελε να κάνει και θα το ξανάκανε νομίζω αν ξαναγεννιόταν σε ίδιες συνθήκες. Φαίνεται θυσία στα μάτια των άλλων που έχουν άλλες προτεραιότητες από αυτές που είχε ο Τσε Γκεβάρα, αλλά για τον ίδιο δεν ήταν. Δεν θα μπορούσε να ζήσει διαφορετικά. Αυτό που έκανε ήθελε για τη ζωή του, όσο κόστος και να είχε στα μάτια των άλλων.

Το κόστος (θυσία αν το θες) αφορά στο ότι σε μία ζωή αποκλείεται να μπορείς να τα κάνεις όλα, να τα ζήσεις όλα, να λειτουργήσεις με όλες τις οπτικές και όλους τους δυνατούς τρόπους που υπάρχουν ή που θα μπορούσαν να υπάρχουν. Επομένως αναγκαστικά κάνεις επιλογές και όλες οι επιλογές έχουν το κόστος ότι βαδίζεις με ένα συγκεκριμένο τρόπο που ταιριάζει καλύτερα σε σένα και στα ψυχικά, ηθικά κλπ στάνταρτ για σένα και αφήνεις απέξω άλλα που δεν σου ταιριάζουν. Αυτό όλο είναι μία διαδικασία κατά την οποία φαίνεται κατά διαστήματα ότι στερείσαι κάποια πράγματα, αλλά μακροπρόθεσμα διαπιστώνεις ότι δεν στερήθηκες τίποτα και ότι αυτά που έκανες ήταν ακριβώς αυτά που ήθελες να κάνεις με βάση τις εμπειρίες, συνειδητές και ασυνείδητες, που κουβαλούσες ιστορικά και σαν άτομο και σαν ενταγμένος σε μία συλλογικότητα. Και αυτό ισχύει για τους πάντες είτε το γνωρίζουν και το δέχονται είτε όχι.

Υπό αυτή την έννοια θεωρώ ότι δεν κάνει κανείς καμία θυσία που δεν την θέλει. Κάθε επιλογή στη ζωή μας έχει τιμήματα. Ευτυχής όποιος το γνωρίζει και τα πληρώνει αγγόγυστα εν ονόματι της ψυχούλας του, διαφορετικά παραμένει δυστυχής νομίζοντας ότι θυσίασε κάτι που το ήθελε παραπάνω από αυτό που ήδη έκανε.

Φαντάζομαι ότι μετά από αυτές τις διευκρινίσεις μάλλον δεν θα διαφωνείς με την άποψη μου πως ότι κάνουμε το κάνουμε πρώτα και κύρια για τον εαυτό μας. Εσύ το εισέπραξες ως κουτοπόνηρη εγωιστική πράξη αυτό που είπα, επειδή στα ελληνικά δεδομένα συνηθίζουμε να βλέπουμε ως θυσία κάθε επιλογή μας. Είναι μία ολόκληρη κουλτούρα που ξεκινά συνήθως από την οικογένεια που θεωρεί ότι θυσιάστηκε για τα παιδιά. Αν δεν τα ήθελε, ας μην τα έκανε και ας μην θυσιαζόταν… αντί να κλαψουρίζει.

Ακόμα και ο αλτρουισμός είναι στοιχείο που υπάρχει σε όλη τη φύση. Οταν κινδυνεύει το είδος, το άτομο “θυσιάζεται” υπέρ του είδους, αγγόγγυστα. Μόνο οι άνθρωποι συνηθίζουμε να γκρινιάζουμε για τα πάντα και ότι κάνουμε θυσίες.

Αν δεν είναι ηθικός ένας επιχειρηματίας που πληρώνει κάθε μήνα τους υπαλλήλους του, τις κρατικές και υπαλληλικές εισφορές, δεν μπορώ να καταλάβω, ποιος είναι ηθικός;

Το τι κάνει ο ψευτό-επιχειρηματίας-λαμόγιο δεν με αφορά. Ο καθένας μπορεί να γίνει Berlusconi αν ο πρωθυπουργός σου δώσει τις παροχές που έδωσε σε αυτόν ο Craxi. Δεν είναι δύσκολο: Είναι σαν σου δίνουν το 1980 τον Ant1 το Mega και το Star δικά σου.

Παρόλα αυτά όμως, δεν καταλαβαίνω ακόμη γιατί μπήκες στην διαδικασία να το κάνεις θέμα. Σε απασχολεί τόσο πολύ η γνώμη των άλλων για τις εφαρμογές σου;

Το θετικό είναι ότι αν κάνεις εταιρία λογισμικού, από ότι φαίνεται, το support θα είναι εξαιρετικό…

Σε ό,τι αφορά το “παρ’αυτα” σ’ευχαριστώ για τη διόρθωση. Γηράσκω αει διδασκόμενος.

Γράφεις:

Επιτρέψέ μου ως γηραιότερη απλά και όχι ως απαραίτητα περισσότερο έμπειρη από σένα να σου πω τούτο: Στη ζωή μας ποτέ μα ποτέ δεν κάνουμε κάτι πρώτα για τους άλλους. Το κάνουμε πρώτα και κύρια για μας.

Όχι δε σου επιτρέπω, όπως δεν επιτρέπω σε κανέναν να προβεί σε τέτοιου είδους επιχειρήματα. Η ηλικία σου μου είναι αδιάφορη, όπως και το φύλο σου, η καταγωγή σου, η εθνικότητά σου κλπ. Αυτό που μετράει είναι η λογική, η τεκμηρίωση και η συνάφεια των επιχειρημάτων σου. Αλλά και να έδινα το οποιοδήποτε βάρος στα παραπάνω, η ουσία είναι πως το επιχείρημα σου δε θα μπορούσε να είναι πιο μακριά απο τη πραγματικότητα. Φυσικά, είναι σαφές νομίζω πως το AthensBook δεν αποτελεί ‘φιλανθρωπία’ και φυσικά ό,τι κάναμε μέχρι σήμερα ως προς αυτό το κάναμε πρωτίστως για εμάς και δευτερευόντως για τους ‘άλλους’. Όμως μπορώ να σκεφτώ αμέτρητες φορές που έκανα (όπως φαντάζομαι και εσύ και ίσως οι περισσότεροι από εμάς) θυσίες, έργα, πράξεις, δημιουργικά ή μη για άλλους, χωρίς να σκεφτούμε το προσωπικό όφελος, απόλαυση ή κέρδος.

Τέλος, και για να μη μακρυγορώ, το θέμα του ρίσκου είναι μεγάλη συζήτηση την οποία στο σχόλιό σου εξετάζεις μεμονωμένα, ενώ — θαρρώ ήταν σαφές — το συσχέτιζα με το επιχειρηματικό μοντέλο του AthensBook, δηλαδή το ‘αναγκαίο κακό’ των διαφημίσεων αντί για μια απλή, ‘παραδοσιακή’ ίσως τιμολόγηση της εφαρμογής. Μπορεί ‘όταν επιχειρείς’ να ρισκάρεις εξ’όρισμού, όμως υπάρχει τεράστια διαφορά μεταξύ των διαφορετικών επιλογών που παίρνει κανείς και τις αξίες και προτεραιότητες που προσπαθεί να μεταφέρει στη δουλειά του. Και εμείς, θα τολμήσω να πω, πήραμε αρκετά μεγάλο ρίσκο, όχι μόνον ευελπιστώντας σε μεγαλύτερη ανταμοιβή, αλλά θέλωντας να κάνουμε το έργο μας διαθέσιμο σε όλους.

Αυτά τα ολίγα, σ’ευχαριστώ για τα σχόλια.

Δε μπορώ να παραβλέψω το ότι πασχίζει να καταρρίψει την όποια έννοια της προσφοράς, μη βλέπωντας πως η επιλεγμένη από εμάς προσέγγιση προσφέρει το μέγιστο όφελος στους περισσότερους, με το μεγαλύτερο ρίσκο σε εμάς.

COSMIX ανεξάρτητα από το αν ισχύει αυτό που λες, επιτρέψέ μου ως γηραιότερη απλά και όχι ως απαραίτητα περισσότερο έμπειρη από σένα να σου πω τούτο: Στη ζωή μας ποτέ μα ποτέ δεν κάνουμε κάτι πρώτα για τους άλλους. Το κάνουμε πρώτα και κύρια για μας. Διότι είναι δικό μας μεράκι, δική μας ευχαρίστηση, δική μας ανάγκη και αν δεν το κάναμε θα νιώθαμε πως πεθαίνουμε. Αυτό το τελευταίο: “Αν δεν το κάνω, θα πεθάνω” (όχι κυριολεκτικά απαραίτητα) είναι και μέρος της έννοιας του ταλέντου στον άνθρωπο κατά τη γνώμη μου.

Ετσι όταν έχεις επιχειρηματικό ταλέντο και ταλέντο και γνώσεις στις τεχνολογίες ρισκάρεις κιόλας, διότι απλά έτσι συμβαίνει πάντα. Με αυτό που λες άθελα σου είναι σαν να μπαίνεις στη λογική βολεμένων συνδικαλιστών που θέλουν να κάνουν απεργία και να πληρωθούν και το ημερομίσθιο…

Οταν επιχειρείς ρισκάρεις. Τελεία.