Στην Ελλάδα φαίνεται πως έχουμε ‘λύσει’ το πρόβλημα προ πολλού. Ενώ τα τελευταία χρόνια έχει παρατηρηθεί μια τάση επανεξέτασης της πολεοδόμησης και της συνύπαρξης ανθρώπινων καταυλισμών και φύσης στον δυτικό κόσμο, στην χώρα μας προχωρούμε στη ταχύτατη ανοικοδόμηση της Ανατολικής και Βόρειας Αττικής αλλά και της υπόλοιπης επικράτειας με τρόπο που δε διαφέρει σε τίποτα από αυτόν με τον οποίο κατέστρεψαν οι γηραιότεροι συμπολίτες μας την Αθήνα τα τελευταία σαράντα χρόνια. Κακή δόμηση, έλλειψη σχεδίου, εξαφάνιση των ανοιχτών χώρων, καταστροφή των όποιων οικοσυστημάτων και της φύσης, αυθαιρεσία, αδιαφορία, διαφθορά.

Η παραπάνω δορυφορική εικόνα προέρχεται επίσης από το Google Earth. Δυστυχώς δεν αποτελεί κοντινό πλάνο του DeathStar από κάποια ταινία Starwars, είναι η ελληνική πρωτεύουσα, η Αθήνα. Εαν αφήσετε το βέλος του ποντικιού σας πάνω στην εικόνα θα δείτε αντίστοιχα μια — ιδίου εμβαδού — εικόνα σχετικά κεντρικής περιοχής του Λονδίνου της Μ.Βρετανίας (αντίστοιχα κεντρικής με αυτή των Αθηνών). Η περιοχή που επέλεξα από το Λονδίνο δεν είναι σε καμία περίπτωση ιδιαίτερη αλλά θα έλεγα τυπική — υπάρχουν περιοχές με σαφώς περισσότερο πράσινο και ανοιχτούς χώρους στη πόλη αυτή αλλά και κάποιες — λίγες — περιοχές με λιγότερους ανοιχτούς χώρους και πιο πυκνή δόμηση. Η εικόνα της Αθήνας είναι επίσης χαρακτηριστική πολλών περιοχών πλησίον του κέντρου της πόλης: Νεάπολη, Κυψέλη, Γαλάτσι, Παγκράτι, Ιλίσια, Αμπελόκηποι κ.ο.κ. Οι εικόνες αυτές αποτελούν μέρος του παραδόξου της πραγματικότητος στη χώρα μας: παρ’ότι ως χώρα έχουμε σχετικά μεγάλη οικοδομήσιμη έκταση σε σχέση με τον πληθυσμό, παραμένουμε συγκεντρωμένοι σε μια ιδιαιτέρως μικρή περιοχή επηρεάζοντας έτσι αρνητικά το επίπεδο ζωής της πλειοψηφίας του πληθυσμού της. Παρ’ότι έχουμε δημιουργήσει ολόκληρο υπουργείο με σκοπό την αποκέντρωση, ο πληθυσμός στην επαρχία μειώνεται συνεχώς, οι εφιαλτικές μικρές πόλεις, κωμόπολεις και χωριά μαραζώνουν και η Αθήνα διογκώνεται συνεχώς και η ανοικοδόμηση συνεχίζει ανεξέλεγκτη. Από μεγαλύτερο ύψος, η ευρύτερη μητροπολιτική περιοχή των Αθηνών θυμίζει γκρί παράσιτο πάνω στην Αττική. Ακόμη και από το διάστημα, δεκάδες χιλιόμετρα μακριά, η Αθήνα φαντάζει — και είναι — εντελώς εχθρική στο περιβάλλον που τη φιλοξενεί. Συν τοις άλλοις, ακόμα και οι νέες οικοδομές συχνά στερούνται οποιασδήποτε στρατηγικής, μακροπρόθεσμης πολεδομικής μελέτης, όπως αποκαλύπτει η θέα που αντικρύζει κανείς στις ραγδαία ανοικοδομούμενες περιοχές της χώρας όπως τα Μεσόγεια Αττικής αλλά και αντίστοιχες περιοχές στην ευρύτερη περιοχή αστικών κέντρων όπως αυτό της Θεσσαλονίκης, του Ηρακλείου, της Πάτρας κ.ο.κ.
»

Δυστυχώς για τους φίλους σινεφίλ, το άρθρο αυτό δεν αφορά στην εξαιρετική, ομώνυμη ταινία του Fritz Lang. Αφορά στην ολοένα αυξανόμενη τάση της μετανάστευσης σε πόλεις, τόσο στην χώρα μας — πρότυπο υδροκεφαλισμού, απάθειας, εξευτελισμού του επιπέδου ζωής μέσω της αστικοποίησης — όσο και διεθνώς, ως ένα από τα παράδοξα, συνέπεια μιας ‘κεκτημένης’ ταχύτητας που έχουμε από τον 19ο αιώνα, αντίθετο με όλα όσα ορίζουν, μέχρι στιγμής, τον αιώνα που ζούμε.

Η αστικοποίηση δεν είναι ελληνικό φαινόμενο. Μπορεί το Λονδίνο ή το Παρίσι να είναι απείρως καλύτερες πόλεις σε σχέση με τις δικές μας μας ζούγκλες τσιμέντου, όμως απέχουν πολύ από το ιδανικό καθώς σχεδιάστηκαν και αναπτύχθηκαν με βάση τα κριτήρια και τις ανάγκες παλαιότερων εποχών, δίχως τη γνώση και την ανάγκη οικολογικής συνείδησης που οφείλει να έχει ο σχεδιασμός και η δόμηση σήμερα. Δεν είμαι πολιτικός μηχανικός, αρχιτέκτονας ή πολεοδόμος. Και δε φαίνεται να έχει ιδιαίτερη σημασία καθ’ότι ο πρόβλημα των πόλεων είναι ευρύτερο από αυτό που μπορεί να εξηγήσει η στενή έννοια της μηχανικής ή της εκάστοτε επιστήμης. Είναι ζήτημα κατ’αρχήν πολιτισμικό και στη συνέχεια νοητικό. Η αισθητική, παρ’ότι υψίστης σημασίας, είναι δευτερεύουσα:

Δεν αρκεί η άυξηση των χώρων πρασίνου, ο επαναπροσδιορισμός της ισορροπίας φύσης/ανθρώπινων καταυλισμών, ο πληθυσμιακός έλεγχος κ.ο.κ. Πιστεύω πως η πόλη, ως έννοια, οφείλει να αλλάξει, να μεταλλαχθεί στα πλαίσια του σύγχρονου τρόπου ζωής αλλά και των αναγκών τόσο των ανθρώπων όσο και των οικοσυστημάτων που υποστηρίζουν την ζωή στον πλανήτη (και όχι μόνον). Πόσες δεκαετίες ακόμη θα αντέξει ο πλανήτης μας με τους σημερινούς ρυθμούς αστικοποίησης και καταστροφής της φύσης αλλά και την εξαφάνιση εκατοντάδων ζώων που προκαλεί αυτή; Ποιό το επίπεδο ζωής που προσφέρουν οι σύγχρονες πόλεις και με τι κόστος τόσο στους ανθρώπους όσο και στα ζώα και τη φύση;
»

Once upon a time, in the place of the ‘South Kensington Campus of Imperial College London’ stood an architectural masterpiece known as ‘The Imperial Institute’. A small, yet quite revealing, sample of that work still remains in the form of the 85 metre Queen’s Tower, rising high above the ‘backyard’ of Imperial College, currently a campus characterised by cheap construction, lack of æsthetics and lots of concrete, steel and glass, and an increasingly annoying corporate identity.
»